6
min read
A- A+
Pročitano

Prvi školovani nikšićki kinooperater: Nova tehnika skrajnula je čovjeka iz kabine

21/11/2020 - 8:13
Autor:Fos Media
315 pregleda

Udobnost doma, scenu ispred televizora, kompjutera, lap topa, mobilnog telefona danas nije teško zamisliti, u promatranju filmskog ,,platna“, odnosno ostvarenja. Bioskopi kao da su opustjeli, pa se čak i u najvećim centrima, sale  pune samo na premijeri, dok ostalo ,,iskače“ online, iz ,,fotelje“. Nekad je bilo mnogo manje , konzumerskih fotelja“, u gradu pod Bedemom sa uzbudljivim bioskopskim životom ,na kom bi pozavidjeli i najpoznatiji reditelji i filmski radnici, jer,priča se, ,,nikšićka publika“ bila je posebna. Tome je svjedočio i Pavle Kovačević, prvi kinooperater koji je završio trogodišnju školu za zanimanje, vrlo uzbudljivo, umjetnički i životno dragocjeno.

Foto: Privatna arhiva

Foto: Privatna arhiva

Nikšić je uvijek bio u prvoj kategoriji prikazivača filmova

,,Nikšić je u onoj velikoj Jugoslaviji bio grad poznat po izvanrednoj publici pa bilo da se prikazuje film ,pozorišna predstava, koncert ozbiljne, zabavne i narodne muzike. Što se tiče filmskog repertoara bilo je oko 35 distributera koji su otkupljivali filmove a Nikšić je uvijek bio u prvoj kategoriji prikazivača filmova, pa smo mi vrlo često mnogo prije Beograda prikazivali veći broj filmova. Pitaju nas naši studenti kako to, pa evo kako…Lijepo, imali smo najbolju publiku a zakup se plaćao po procentu. Nikšićka publika je u pozorišta išla u najsvečanijim odijelima. Bioskope i filmove je uništila video produkcija, ali sad bi mnogi voljeli da vrate da se filmovi gledaju na velikom platnu i u društvu a ne na televizoru. Proći će dugo vremena da se možda ponovo vrate’’, cijeni sagovornik portala Nikšić, koji je nakon završene osmogodišnje škole na Vilusima, upisao u gradu pod Bedemom, te ’58, školu učenika u privredi, jedini u generaciji smjer kinooperater, kada je istovremeno to zanimanje uvedeno prvi put.

Drago mu je, priznaje Kovačević, što je njegov životni put određen zbog te, ,,slučajnosti’’. U školi učenika u privredi pohađao je teoretsku nastavu, a praksa je bila kod majstora Sveta Krivokapića i Vlada Tomanovića, u bioskopu ,,Napredak’’.       

,,Oni su me kinotehničkim vještinama obučavali na projektorima NP-21 koji su baš te godine proizvedeni. Moj prvi susret sa bioskopom bio je , kada sam kao učenik VIII razreda , na ekskurziji u Sarajevu gledao prvi put film. Bilo je više nego fantastično. Kad sam prvi put ušao u kinokabinu i vidio sve te uređaje ,kao dijete sa sela u vrijeme kad su i tranzistori bili  rijetkost, uplašio sam se od zujanja svih tih uređaja ,ali su me majstori ohrabrili da će to biti sve lako. U bioskopu sam naišao na izuzetno dobru i složnu ekipu u kojoj je  svako svakome pomagao.Četa mala ali odabrana: majstori  Sveto i Vlado, direktor bioskopa Jovo Begović, blagajnik prodavac karata Desa Bojović ,a nju je kasnije naslijedio Josif Gagović ,redar Bosko Vučinić ,a Kosto Mićunović bio je zadužen za poslugu gledalaca. Prodavao je bombone, čokolade i kraker sokove. Na zidu u kinokabini bilo je zaduženje opreme koje je potpisao Martin Martinović kao prvi kinooperater ujedno i najstariji kinooperater u Nikšiću. Kurs je završio u Zagrebu.Te godine  bio je u Italiji’’, prisjeća se Pavle Kovačević. 

Foto: Privatna arhiva

Foto: Privatna arhiva

Svaki dan tri pitanja                                                  

Po programu škole trebalo je jedan dan da bude na teoretskoj nastavi a drugi dan na praktičnoj obuci. Ali mlađani Pavle  zavolio je tu atmosferu, ljude, kao i oni njega, pa je svaki dan dolazio, da im pomogne oko cijepanja karata i sličnih poslova.

‘’Živjeli smo kao složna porodica a oni su meni bili druga porodica.Svakog dana sam naučio nešto novo a i majstori su mi davali zadatak da svaki dan moram postaviti bar tri nova pitanja’’, govori Pavle.

Nezaboravno je i prvo puštanje predstave, što je predhodilo svakodnevnom radu oko filmske trake ili projektora. Pod budnim okom majstora, uslijedilo je i njegovo prvo puštanje filma. Posle toga, sjeća se, bilo je slavlje, kao i čestitke čitave ekipe.

‘’Bio sam srećan i ponosan ali ne samouvjeren da sam ovladao svim tehnikama.Posao kinooperatera bio je odgovoran i prema filmskoj traci koja je bila veoma osjetljiva, u to vrijeme i zapaljiva, zatim prema uređajima a najviše prema gledaocima’’, ustvrđuje Pavle.    

Svi vas gledaju kao madjioničara                                                        

Nikšić je svojevremeno imao više bioskopa nego Beograd. Projekcije su stizale i do prigradskih naselja, sela. Proljeća 1960. godine, Pavle je krenuo  u nezaboravnu misiju prikazivanja filmske umjetnosti i po nepristupačnim selima, mjestima.                                                                       

‘’Pri komitetu Saveza komusta  postojala je institucija Narodni univerzitet.U svoj program su uvrstili prikazivanje filmova po selima I u tu svrhu pribavili jedan vojni džip sa prikolicom, agregatom i kinoprojektorom od 16.mm. Tražili su kod mog direktora da im ustupi jednog kinooperatera ,pa je direktor uputio mene  a ja tek što sam završio drugu godinu. Dobio sam vozača i program koja sela da obilazimo.Nijesmo mogli sva sela da obilazimo jer mnoga  nijesu imali pristupne puteve niti domove kulture. Doživljaj sa tih predstava ne može se opisati već samo osjetiti. Doček veličanstven ,svi hoće da vas ugoste, kad počne projekcija gledaju vas kao mađioničara, svi žele da kod njih ručate ,večerate i spavate, jednom riječju veličanstveno’’, ređa slike sjećanja, sagovornik, koji 1961.godine završava školu, želi da se vrati u bioskop, ali mu ne dozvoljavaju. 

Foto: Privatna arhiva

Foto: Privatna arhiva

                                                             

‘’Džip se pokvario, ali u to vrijeme u Zagrebu su urađena specijalna vozila sa svim uređajima za prikazivanje filmova, a u tom momentu zadnja riječ tehnike. Pribavimo to vozilo i nastavimo prikazivanje po selima’’, nezaustavljivo i avanturistički, u skladu sa krilaticom opšteg Napretka.

Tri predstave dnevno sa 2.500 gledalaca

Autorka ovih redaka pita kako je proticao radni dan. Sve je zavisilo od toga gdje radi, priča Kovačević, a ako je po selima, onda su ,,ptice selice’’ preko dana. Putuje se od sela do sela, priprema se film, projektor, platno.Nakon vojske, ’64. godine, vraća se u Nikšić, dobija kino – kabinu u novoizgra]enoj sali 18. septembar i trudi se da učestvuje u misiji širenja  bioskopske kulture.

,,Tada se svakim danom osjeća žeđ građana za bioskopskim predstavama, iako sala 18.septembar ima 820 mjesta i prikazuju se redovno tri predstave dnevno i posjeti ih 2500 gledalaca. Rukovodstvo na čelu sa Vojom Vujinovićem odlučuje da se otvaraju punktovi po prigradskim naseljima i nekim selima.Tada su otvoreni punktovi u Vidrovanu, Ozrinićima, Mioljem polju, bolnici Brezovik. U sali 18.septembar radio sam 1964. i 1965. godine kao kinooperater. Ta sala je bila stjecište kulture i zabave.Recimo, tu je pripreman doček nove godine 1965., prikazana su dva filma a između koncert najpoznatijih zvijezda narodne i zabavne muzike iz čitave Jugoslavije’’, živo slika sagovornik, koji je prvog dana nove 1966. godine, od likvidacione komisije preuzmeo zgradu Pozorišta i radi na pripremama da ta sala preraste u biosopsku, što je podrazumijevalo izradu kino – kabine, elektroinstalacije, priprema starih uređaja, pa je 25. maja iste godine svečano otvorena sala.

Kinooperater i na Brionima

Vraćamo se četiri godine unazad. Te ’62 Pavle odlazi u vojsku Pula, gdje završava obuku i dobija prekomandu na Brionima. Imao je zaduženje da prikazuje filmove po kasarnama i to one stručne, naučne i borbene.

,,Iza čuvena tri hotela Neptun, Karmen i Istra  nalazi se ljetna pozornica gdje su bile projekcije. Prisustvovala je tadašnja jugoslovenska vrhuška Kardelj ,Gošnjak, Bakarić, i drugi a jednom i sam Predsjednik Tito. Sa mnom je bio jedan majstor – Slovenac od koga sam puno naučio’’, prisjeća se Kovačević.

Film kao nepročitana knjiga

Prema njegovim riječima, svaki film je kao nepročitana knjiga i ima svoje čari .Volio je posebno drame i melodrame.                     

,, Svaki od tih poslova ima svojih čari ,naravno,ako ih radite iz ljubavi ,a ja sam te poslove volio i radio ih ne gledajući koliko će to trajati i biti teško, bilo da se radi o prikazivanju filmova, montaži ili opravci projektora.Takođe,1966. godine primljena su četiri učenika na smjeru kinooperater,j er je to zanimanje postalo                deficitarno,pošto smo mrežu punktova širili iz dana u dan na primer: Plužine, Mratinje ,Šavnik, Rubeža i drugi .Primljeni su : Momčilo-Momo Rebić, Božidar-Božo Vukotić, Ilija Perović i Radoje Bojić. Negdje 1968. godine postavljen sam za šefa tehničke službe na Radničkom univerzitetu. Tada smo Momo ,Božo i ja radili na otvaranju novih punktova kao i pripremu sale 18.septembar za montažu trodimenzionog sistema  prikazivanja filmova’’, evocira uspomene Kovačević.

Danas malo ko priča o kinooperaterima              

Sagovornik portala ,,Nikšić” cijeni da je posao kinooperatera lijep, odgovoran, cijenjen. Radeći u bioskopima, odrađivao je veliki broj poslova, stekao poznastva sa ljudima iz različitih profesija, što na nekom drugom poslu ne bi. Išao je na ugovaranje filmova po cijeloj Jugoslaviji, bio pomoćnik upravnika –direktora, kao šef bioskopa.                                                                                             

,, Ja sam baveći se organizacijom posla u bioskopima, ne samo, tehnikom nego ugovaranjem filmova i drugih programa sa direktorima Vojom Vujinovićem i Ratkom Božovićem, upisao ekonomski fakultet pa sam  u oktobru 1975. godine postavljen za rukovodioca računovodstva i finansija u Centru za kulturu u koji je trebalo da se integrišu sve institucije kulture.U Centar su ušli Muzej, Biblioteka, Arhiv, Galerija ,Dom pionira, KUD zahumlje.To je stepenica više na društvenoj ljestvici ali mi je bilo žao što sam se, ne potpuno, odvojio od bioskopa. Posao koji sam najviše volio je taj dio u organizaciji rada ,ugovaranju filmova i drugih programa, komunikacija sa ljudima, a ne samo kancelarijski posao’’, govori Kovačević, dodajući da je u dva mandata bio delegat u opštinskoj Skupštini, član izvršnog odobra SIZ-a kulture, biran u organima upravljanja firme, u kojoj je pod raznim zvanjima, proveo 43 godine.               

,,Napunio sam 2003. godine 40 godina radnog penzionog staža i otišao u penziju. Danas malo ko priča o kinooperaterima, nova tehnika skrajnula je čovjeka iz kabine. Nekada se u kabini odvijao veliki i odgovoran posao.One ljepote nema ni kod pripreme projekcije, ni kod prikazivanja. Sve se završava pritiskom na dugme’’, zaključuje Pavle, kinooperater, umjetnik trenutka i dragocjena riznica onog Nikšića, kada su maniri, decentnost i gužve ispred bioskopskih sala bili kolosalni doživljaji, što se bilježe i pamte. 

Tagovi

is_sponsored
0
FOTO PRICHA
Off
slika_video_zamjena
Off

Komentari