6
min read
A- A+
Pročitano

FOS istorijski vremeplov: Vijek od Međusavezničkih igara u Parizu, na kojima je kralj Nikola dijelio ordenje ponajboljim sportistima svijeta

08/11/2019 - 11:59
Autor:Branko Krivokapić
844 pregleda

Britanski monarh Edvard VII, takva je barem priča koja je sakupljajući talog vremena – iako djelimično dokumentovana i arhivskim materijalom – dobila obrise legende, je 1908. godine diplomatskim kanalima pozvao crnogorskog suverena Nikolu I da pošalje predstavnike svoje malene knjaževine na IV Olimpijske igre u Londonu.

Foto

Foto: Inter-allied games (knjiga)

Suva činjenica je da sportska delegacija „četiri nahije i sedam Brda“ nije vidjela englesku prijestonicu. Zbog čega?

Nije teško pretpostaviti i bez podrobnijeg poznavanja „istoričeskih sobitija“ s početka XX vijeka. U prvom redu, Crna Gora, bez sportske infrastrukture i organizovanih sportskih aktivnosti, nije bila ni članica Međunarodnog olimpijskog komiteta. Pored toga, u godinama kada su vjetrovi nosili miris nadolazećeg rata, iz skromne državne kase teško da je moglo iscuriti novca za takvu vrstu egzibicija.

Foto
Edvard VII

Negdje u prostoru između mita i istorijske istine, smjestimo u vidu slutnje i još jednu moguću prepreku koja je odvojila Crnu Goru od statusa prve južnoslovenske države učesnice Igara – „car junaka“ procijenio je da njegovi Crnogorci, iako zadojeni tradicijom čojstva i junaštva i načelom „važno je pobijediti“, i ne bi baš predstavljali kompetitivne učesnike. Što ne bi godilo sujeti naroda koji u svom rječniku ima i treći vid poređenja, megalativ – „najprvi“.

Da je na olimpijskom programu bilo bacanje kamena sa ramena, skok u dalj trupačke ili plojkanje, pa još i nekako...

Čvorište

Britanskoj prijestonici, kako god, nije izmakla odrednica jednog od čvorišta međunarodnog prepoznavanja crnogorskog sporta. U Londonu su 1948. godine, takmičeći se za FNR Jugoslaviju, braća Vujačić, bacači koplja Mirko i Dušan, postali prvi crnogorski olimpijci, da bi 2012. Zlatne lavice u „Bakarnoj kutiji“ (Copper box) osvojile srebro, za sada jedino olimpijsko blago pod barjakom sa dvoglavim orlom...

Foto

A kralj Nikola? Ako ne u Londonu na Olimpijskim igrama, sudbina ga je uputila da se deceniju i kusur kasnije pojavi na „malim Igrama“ u Parizu, dijeleći medalje – i sportske i državne – nekim od ponajboljih sportista svijeta...

Bez države i odgovora

Svijeta koji se, makar onaj evropocentrični, u tih deset, zapravo 11 godina, silovito preobrazio. Velji rat, „najkolosalnija, najkrovoločnija i najgore rukovođena klanica u istoriji“, kako ga je opisao učesnik, izvjesni američki vozač ambulantnih kola Ernest Hemingvej, zbrisao je Austrougarsko carstvo i porodio nove države, među kojima i Kraljevinu Srba, Hrvata i Slovenaca.

Kraljevine Crne Gore više nije bilo na geopolitičkoj mapi. U čvrstom bratskom zagrljaju Srbije – tumačenje njegovog karaktera i dan-danas poluti etničko biće njenih žitelja – ugušena je samostalnost najmanje balkanske države.

I dok se u njoj razgorijevao Božićni ustanak, koji dan nakon njegovog podizanja, preciznije 10. januara 1919, na adresu izbjegličke vlade i njenog predsjednika Evgenija Popovića, u Neji kod Pariza, upućeno je cirkularno pismo potpisnika Džona Peršinga, komandanta Američkog ekspedicionog korpusa u Evropi.

Foto
General Džon Peršing u društvu francuskog predsjednika Remona Poenkarea

„Oficiri i vojnici Američkih ekspedicionih snaga, izuzetno poštujući sjajne odnose među onima koji su nosili oružje u velikoj, zajedničkoj stvari, a koji su se, u ovom slučaju, srećom razvili u izuzetno duboko osjećanje međusobnog poštovanja i divljenja, jako žele da sačuvaju i ojačaju te odnose na svaki mogući način.

Sada kada su prestale aktivne vojne operacije, vjeruju da ništa ne može da bude pogodnije za završetak od okupljanja u prijateljskoj konkurenciji na sportskom terenu predstavnika armija svake od nacija koje su tako dugo bile povezane u surovoj borbi za pravu stvar.

Shodno tome, odlučili su da organizuju Međusaveznički sportski miting, koji će se održati na stadionu Kolomb u Parizu, tokom maja ili juna 1919. godine, na kojem će oficiri i vojnici svih ovih armija imati pravo da učestvuju“, navedeno je u pismu.

Foto

Sjedinjene Američke Države uključile su se u Prvi svjetski rat 6. aprila 1917, objavljivanjem neprijateljstva Njemačkom carstvu. Do kraja ratnih dejstava, njene trupe na tlu Starog kontinenta brojale su oko 2 miliona vojnika...

Dopis je proslijeđen za „29 nacija, kolonija i teritorija“, uključujući i Australiju, Japan, Liberiju, Brazil, Nikaragvu, Sijam, Panamu, Kinu, Kubu, Njufaunlend... Šarenolika ekipa.

Odgovora crnogorske Vlade u egzilu, zauzete živom diplomatskom aktivnošću u pokušaju da prenese svoje viđenje prirode nove vlasti i stanja na tlu (poslije)ratne Crne Gore, nije bilo.

Jeste iz Beograda.

„Srpska vojska naročito će se radovati da se bliže upozna sa svojim drugovima iz velike i herojske američke armije, sa kojom nije imala čast da se bori rame uz rame u epskoj borbi, uvijek iskazujući oduševljenje njihovom viteškom i plemenitom intevencijom bez interesa, koja je mnogo doprinijela veličanstvenoj pobjedi nad neprijateljem“, stajalo je u depeši koju je potpisao vojvoda Živojin Mišić, načelnik Štaba vrhovne komande Vojske Kraljevine SHS.

Koju će na Međusavezničkim igrama zastupati Jugoslovenski soko, sokolsko društvo osnovano u Parizu krajem januara 1919, na čelu sa predsjednikom Mihailom Gradojevićem.

Foto
Delegacija Srbije na Međusavezničkim igrama

Kad već nije bilo njenih vojnika-sportista, na Međusavezničkim igrama će se naći 77-godišnji crnogorski kralj.

Danilov orden

Od 22. juna do 6. jula na, za tu priliku, sagrađenom Peršing stadionu u Parizu, u ono vrijeme velelepnom objektu kapaciteta 29.000 gledalaca, okupilo se oko 1.500 takmičara iz 18 država. Što je Međusavezničke igre činilo sportskim praznikom, najvećim takmičenjem još od Olimpijskih igara u Stokholmu 1912.

Foto
Detalj sa otvaranja Međusavezničkih igara

Na programu je bilo 19 sportova – tri više nego u švedskoj prijestonici – uključujući i američki fudbal, bejzbol, košarku – očigledno je bilo da su ih Amerikanci organizovali – pa golf, bacanje bombi, ragbi, vaterpolo...

Iako vojničkog karaktera, na njima nisu izostale ni neke od najvećih sportskih zvijezda tog doba. Poput Amerikanaca Čarlija Padoka, „najbržeg čovjeka na svijetu“, kasnijeg olimpijskog šampiona u trci na 100 metara i svjetskog rekordera, pa Normana Rosa, trostrukog olimpijskog pobjednika u plivanju slobodnim stilom, košarkaša Maksa Fridmana, uvrštenog u Kuću slavnih, boksera Edija Igana, jedinog sportiste koji je osvajao zlata i na Ljetnjim (boks) i na Zimskim (bob) olimpijskim igrama...

Slaveći povratak normalnom životu, ili makar njegov privid u svijetu koji se i dalje mamuran budio iz ratne more, znatiželjnici su danima punili tribine stadiona. U njegovoj svečanoj loži zatekao se i kralj Nikola, i to na poseban datum.

„Njegovo Veličanstvo Kralj Gospodar prisustvovao je 15. (28.) juna [1919], u pratnji članova svoje kuće i naših oficira, viteškim igrama koje su priređene u Peršing stadionu kod Pariza“, javljeno je u Glasu Crnogorca, službenom (o)glasniku Vlade u egzilu, u broju od  13. jula 1919.

Foto

„Pri dolasku, kao i pri odlasku, Nj. V. Kralj je od strane američkih vojnih vlasti i priređivačkog odbora dočekan i ispraćen sa svijema vojničkim počastima.“

Nije bilo pretjerivanja u tome. Kralj Nikola je bio u društvu generala Peršinga, koga je kasnije ugostio na svečanoj večeri, i visokih zvanica, pratio je atletska takmičenja i – uručivao odličja i ordenje.

„Na stadionu su tokom Igara održane dvije svečanosti dodjele medalja“, citat je iz zvanične knjige Međusavezničkih igara.

„Živopisan karakter druge je uveličan činjenicom da je neposredno prije njenog obavljanja (28. jun) stiglo zvanično obavještenje da je Njemačka potpisala Mirovni sporazum; usred erupcije oduševljenja, g. Valdor iz Opere započeo je izvođenje Marseljeze. Bilo je to u trenucima kada se nekoliko istaknutih sportista sakupilo kod kraljevske lože kralja Nikole od Crne Gore, i bilo odlikovano od strane Njegovog Veličanstva lično ordenom Danila od Crne Gore.“


Istim onim koji major Džej Getsbi – literatni heroj Frensisa Skota Ficdžeralda – pokazuje u „Velikom Getsbiju“ sa osmijehom „koji je obuhvatio čitavu burnu istoriju Crne Gore i izražavao simpatije prema junačkim borbama crnogorskog naroda.“

Balter, Igan, Hauard, Lindzi...

Kraljevo prisustvo na Međusavezničkim igrama dokumentovano je kratkim video zapisom i nizom fotografija. Na jednoj od njih se vidi uručivanje odličja Solu Batleru, pobjedniku takmičenja u skoku u dalj, i novom američkom rekorderu sa preskočenih 7,55 metara. Tadašnja „granica snova“ iznosila je 7,61 m, i postavio je Irac Piter O`Konor (1901).

Foto

Batler, Afroamerikanac koji je četiri godine ranije bio ulični čistač cipela na Rok Ajlendu (Ilinois), odlikovan je Danilovim ordenom – Trećeg ili Četvrtog reda, izvori nisu saglasni – „stidljivo se smiješeći“ kralju Nikoli.

Koji je, navodi drugi izvor, toliko bio oduševljen bokserskom vještinom Edija Igana, lakoteškog šampiona, da ga je „za njegovu veliku pobjedu učinio vitezom“, što god to značilo. Sačuvane su i slike na kojima crnogorski suveren daje priznanja Džonu Hauardu, prvom tamnoputom olimpijcu iz Kanade, bronzanom u trci na 100 metara, i Novozelanđaninu Džonu Lindziju, trećeplasiranom na dvostruko dužoj dionici.

Iz čega proizilazi i da je dobio priliku da nagradi i Čarlija Padoka, neprekosnovenog gospodara sprinta.

Foto
Čarli Padok

Batler, Igan, Padok i mnogi drugi takmičari sa Međusavezničkih igara, pojaviće se godinu kasnije, i blistati na Olimpijskim igrama u Antverpenu u avgustu i septembru 1920, na kojima će među olimpijskom družinom debitovati Kraljevina Srba, Hrvata i Slovenaca. Predstavljaće je fudbalska reprezentacija, poražena u prvoj rundi od Čehoslovačke (7:0).

Kralj Nikola umrijeće 1. marta 1921. u Antibu.

„Neka Bog blagoslovi i pomogne moje nesretnje Crnogorce“, bile su navodno njegove potonje riječi.

Na samrtnom odru obučen je u crnogorsko odijelo, sa Krstom svetog Petra na prsima, domaćim ordenom dinastije Petrović-Njegoš; lentom savojskog ordena i u brilijantima „portretom tri cara“, odlikovanjem od ruskog imperatora Aleksandra I.

Pročitajte još:

 

is_sponsored
0
FOTO PRICHA
Off
slika_video_zamjena
Off

Komentari